کلید واژهها: آموزش ترکیبی، اضطراب، عمل جراحی ارتوپدی، بیمار، مداخله آموزشی

تاریخ دریافت: 2/6/1392 تاریخ پذیرش: 9/9/1392

مقدمه

فرآیند عمل جراحی، یک روند تشخیصی و درمـانیدر بسیاری از بیمـاری هـا اسـت کـه سـبب افـزایش بـروزواکنش های روانی و فیزیولوژیک مختلف در بیمار میگردد که در این میان اضطراب و افسردگی به عنوان مهم تـرین عارضه ناشی از جراحی در نظر گرفته می شود. اختلالات و بیماری های روانی نظیر اضطراب، افسردگی، عواطف منفی و مهارکننده های اجتمـاعی مـی توانـد مـرتبط بـا تغییـراتپاتوفیزیولوژیک ناشی از جراحی باشد (3-1). اضطراب بـهعنوان یک احساس ناخوشایند، تشویش یا فشار غالـب بـراعمال و رفتار ما می تواند بـه واسـطه فرآینـدهای مختلـفهمچون قرارگیری در محیط ناشـناخته و یـا قرارگیـری دریک فرآیند استرسزا ایجاد گردد (6-4). عوارض ناشـی ازاضطراب حاصل از عمـل جراحـی شـامل افـزایش ترشـحهورمون ها، بروز دیس ریتمی، سوءتغذیه، عدم تعـادل آب والکترولیت، افزایش خطر عفونت، پرفشاری خـون، کـاهشسرعت التیام زخم و تعویـق عمـل جراحـی بـر پیامـدهای عمل، طول دوره ریکاوری و بهبودی، میزان خون ریـزی و مصرف داروهای بیهوشی و درد بعد از عمل تأثیر مسـتقیمدارند (11-7).
پژوهش های آیندهنگر انجام شده به منظور بررسـیتأثیر اضطراب بر میزان مرگ و میر پس از عمـل جراحـیبیانگر افزایش قابل توجه میزان مرگ و میر در طی چهـارسال بعد از عمل جراحی در افراد با سطوح بالای اضطراب قبل از جراحی بوده است (12). با توجه به اهمیت کـاهشاضــطراب در بیمــاران کاندیــدا عمــل جراحــی، تــاکنونراهکارهای فراوانی توسط محققین مختلـف بـدین منظـورایجاد گردیده است تا به واسطه آنها از عـوارض ناشـی ازاین اضطراب کاسته و بهبود بیماران را تسریع بخشند.
از جمله این روشها میتوان به استفاده از ملاقـاتپرستاری قبل از عمل همراه با ایجاد اعتماد در بیمار نسبت به کادر پزشکی و آمـوزش روش هـای کـاهش اضـطراب،استفاده از لمس درمانی، آموزش به بیمار به منظور آگـاهی از آمادگی های مورد نیاز قبل از جراحـی، رونـد بیهوشـی و فرآیند عمل جراحی و مراقبـت هـای حـین آن، اسـتفاده ازموسیقی و استفاده از آوای قرآن اشاره نمود که هر کدام با تأثیر بر بخشی از فرآ یندهای مؤثر در روند اضطراب سـببکـاهش سـطح آن مـی گردنـد (17-13). عـدم آگـاهی از آمادگیهای مورد نیاز قبل از جراحی، روند بیهوشی، فرآیند عمل جراحی و مراقبت های حـین آن از جملـه مهـم تـرین عوامل افزاینده اضطراب بیماران بوده که با آموزش بیماران می تواند به سهولت بر آن فایق آمد. این آموزش ها عـلاوهبر پاسخگویی به میل باطنی بیمـار در جهـت درک مـواردمذکور، سبب افزایش احساس رضایتمندی بیمار و تسـریعروند بهبود می گردد (19-15).
امروزه آموزش ترکیبی (Blended Learning) به عنوان یک سازوکار جدید با هدف کاربرد یـ ک ترکیـ ب مناسب و صحیح برای هر یک از مشـکلات یـادگیری بـراستفاده متنـوع و گسـترده از روش هـای یـادگیری اعـم از یادگیری چهره به چهره، یادگیری الکترونیکـی گروهـی ویـادگیری فـردی تأکیـد دارد. موضـوع مهـم در یـادگیری ترکیبی، ترکیب درست مـواد و روش هـا و اسـتراتژی هـای آموزشی است که با کم ترین هزینـه بی شـترین تـأثیر را بـههمراه داشته باشند. بـرای سـاختن یـ ک برنامـه قدرتمنـدترکیبی می توان از انواع روش ها و استراتژی هـای مختلـف آموزشی و رسانه ای استفاده کرد. یادگیری ترکیبی موجـب افزایش بهرهوری و اثربخشی، کـاهش هزینـه هـا، کـاهش زمان حضور در کلاس های سنتی می گردد (20). با عنایـتبه اهمیت و نوآوری یادگیری ترکیبی از آن جملـه تـدوینبرنامه آموزشی ترکیبی با بهکـارگیری اسـتراتژیهـای آن ، این مطالعه با هدف بررسی تأثیر روش آموزش ترکیبی بـرمیزان اضطراب بیماران قبل و بعد از عمل جراحی ارتوپدی در بیماران بستری در بخش ارتوپدی بیمارستان امام رضـا (ع) شهر بیرجند انجام گردید.

روش مطالعه

این مطالعه به صورت Control trial دو گروهی انجام شد. در این راستا، حجم نمونه با در نظر گرفتن 10% ریزش در نمونه گیری 100 نفر براساس مطالعه انجام شـدهتوســـط طـــل و همکـــاران محاســـبه گردیـــد (21). شرکت کنندگان مطالعه حاضر، از بیماران بستری در بخش ارتوپدی بیمارستان امام رضا (ع) شهر بیرجند بودند که بـهشیوه نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شـدند و بـه روش تخصیص تصـادفی بـا اسـتفاده از بلـوک هـای چهارتـاییتصادفی شده، در دو گروه مقایسه و مداخله وارد شدند کـه این دو گروه از نظر متغیرهای دموگرافیک ارتباط معناداری با یکدیگر نداشتند. مدت زمان اجـرای برنامـه 9 مـاه بـود.
برای به حـداقل رسـاندن آلـودگی اطلاعـات و تـورش درمطالعه تلاش شد تا حداقل تماس بین دو گروه ایجاد شود.
تمایل بـه شـرکت در مطالعـه، توانـایی درک زبـانفارسی و دارا بودن سن بالای 18 سال به عنوان معیارهای ورود به مطالعه و اورژانسی بودن جراحـی ، داشـتن سـابقهجراحی قبلی و بیماری های روان پزشکی، اعتیـ اد بـه مـوادمخدر، داشتن بستگان درجه یک در می ان کارکنان درمانی، اشتغال در حیطه های مشـاغل بهداشـتی درمـانی نیـز بـهعنوان معیارهای خروج از مطالعه در نظر گرفته شد.
ابزار این مطالعه، پرسشنامه دو قسمتی بـود . بخـشاول، مشخصات دموگرافیک و سؤالات مـرتبط بـا بیمـارینظیر سن، جنس، و ضعیت تأهل، نوع عمل جراحی ( مینـور مانند خارج کردن پـین از دسـت و یـا مـاژور ماننـد عمـلتعویض مفصل ران یا زانو) شامل 4 سـؤال و بخـش دوم، ابزار استاندارد اضطراب آشکار اسپیل برگر شامل 20 سـؤال بود. پرسشنامه اضطراب آشکار و پنهان اسپیل برگر کـه بـهپرسشنامه STAI معروف اسـت مشـتمل بـر دو مقیـاسجداگانه 20 سؤالی جهت انـدازه گیـری اضـطراب آشـکار وپنهان به شـیوه خود سـنجی مـی باشـد. اضـطراب آشـکاراختصاص به موقعیتهاى تنشزا تهدید امن یـت و سـلامتانسان دارد اما، اضطراب پنهان به تفـاوت هـای فـردی بـامیزانهای مختلف اضطراب آشکار در پاسخ بـه موقعیـت-های پر استرس دلالت دارد. روایی و پایایی آن در مطالعـهطل و همکاران (1387) تأیید شـده بـو د (97/0=α) (21). نحوه امتیازدهی این ابزار به این صورت است که هر سؤال از خیلی کم (1) تا خیلـی زیـاد (3) نمـره دهـی شـده و درنهایت امتیاز کل این ابزار در دامنه 80-20 می باشـد . در این آزمـون اعـداد بـالا در مقیـاس مربوطـه بـه معنـای اضطراب بیشتر و اعداد پایین نشانگر اضطراب کمتـر مـیباشد. براسـاس مـلاک هـای تفسـیری امتیازهـای 31-20 اضطراب خفیف، 42-32 اضطراب پایین تـا متوسـط، 53-43 اضطراب متوسط به بالا، 64-54 نسبتاً شـدید ، 75-65 شدید، از 76 به بالا اضطراب بسیار شدید تعریف گردید.
روش اجرای پژوهش بدین نحو بود که در ابتـدا یـک جلسه توجیهی برای افراد شرکت کننده به منظور رعایت نکات اخلاقی پژوهش و ارایه توضیحاتی در رابطه بـا اهـداف ایـنمطالعه برگزار شد و پس از انجام آزمون اول یـه (Pre-Test) نمونه های مورد مطالعه به طور تصادفی در دو گروه مداخلـه ومقایسه تخصیص شـدن د. سـپس مداخلـه آموزشـی ترکیبـیطراحی شده در چهـار جلسـه 90 -60 دقیقـه ای بـرای گـروهمداخله برگزار گردید. در برنامه آموزشی تلاش شـد تـا بـرایبیماران فرآیند عمل جراحی ارتوپـدی کـه کاندیـد آن بودنـدتوضیح داده شود و مراحلی که بعد از جراحی تا زمان ترخیص باید از آن ها گذر نماید توضیح داده شود. به منظور به کارگیری روش آموزشی ترکیبی ابتدا توضیحات اولیه به صورت آموزش چهره به چهره به بیمار ارایه شد و سپس فیلم آموزشی بـرایبیمار نمایش داده می شد. در مرحله آخر پمفلت های آموزشی جهت مطالعه در اختیار بیمار قرار مـی گرفـت . در نهایـت بـهپرسش های مطرح شده از سوی بیماران پاسخ داده مـی شـد. بیماران بلافاصله قبـل از عمـل جراحـی و هنگـام تـرخیص پرسشنامه به ترتیب به منظور اجرای پس آزمون اولیه و پـسآزمون ثانویه توسط دو گروه مداخله و مقایسه تکمی ل نمودند.
به منظور رعایت ملاحظات اخلاقی، به بیماران اطمینـان دادهشد که اطلاعات آنان نزد محقـق محرمانـه خواهـد بـود و ازطرف دیگر برای شرکت یا عدم ادامه حضور در مطالعه آنـانکاملاً آزاد بودند و در هر قسـمت از مطالعـه مـی توانسـتند ازمطالعه خارج شوند. در این راستا از بیماران رضایتنامه شفاهی به منظور شرکت در مطالعه اخـذ گردیـد. پـس از جمـع آوری اطلاعات و ورود داده ها، تجزیه و تحلیل با استفاده از نرمافزار
SPSS v.18 و بهکارگیری آزمونهای آمـاری توصـیفی واســتنباطی از قبیــل آزمــونهــای تــی تســت مســتقل
(Independent sample t-test) و تحلیل واریانس بـا اندازهگیریهـای مکـرر (ANOVA with repeated measure)، تی زوج (Pairs-Sample t-test) صـورتگرفت. سطح معناداری در این مطالعـه 05/0 در نظـر گرفتـهشد.

یافتهها

می زان پاسـخگویی 100% ب ود. می انگین س نی شرکت کنندگان 29/6±27/24 سال بود که از بـین کـلشرکت کنندگان در مطالعه حاضر 52% را مردان و 48% را زنان تشکیل دادند. از نظر وضعیت تأهل 53% از بیماران متأهـل و 47% مجـرد بودنـد. نـوع عمـل جراحـی 76% بیماران مینور و 24% مـاژور بـود. ویژگیهای جمعیتی دو گروه مانند سن، جنسیت، تأهل و نوع عمـل جراحـی بـهتفکیک گروه مورد مطالعه در جدول شماره 1 نشـان دادهشده اسـت . نتیجـه آزمـون آمـاری تفـاوت معنـاداری درخصوص متغیرهای دموگرافیک در بـین دو گـروه نشـاننداد.
در گ روه مقایس ه، الگ وی تحلی ل آزم ون تک رارمشاهدات نشان داد که اختلاف میانگین ها از لحاظ آمـاریمعنادار نبود (08/0=p). در گـروه مداخلـه، میـانگین نمـرهاضطراب قبـل از آمـوزش (پـیش آزمـون)، قبـل از عمـلجراحی (پس آزمون اولیه) و هنگام ترخیص (پـس آزمـونثانویـــه) بـــه ترتیـــب 23/6±78/45، 76/6±18/45 و 31/5±2/45 بود که آزمون آماری صرفاً بین میانگین نمره پیش آزمون و پس آزمون اولیه اختلاف معناداری را نشـانداد (03/0=p). جدول شماره 2 طبقه بندی سطوح اضطراب در گروه مداخله را نشان می دهد. در جدول شماره 3 تـأثیر ارایه آمـوزش تر کی بـی قبـل از عمـل جراحـی بـر میـزاناضطراب بیماران با استفاده از آزمـون تحلیـل واریـانس بـااندازهگیریهای مکرر مورد تجزیه و تحلیـل قـرار گرفـت.
نتایج به دست آمده نشان داد که در گروه مداخلـه ، الگـویتحلیل آزمون تکرار مشاهدات در خصـوص ایـن متغیـر ازلحاظ آماری معنادار بـود (04/0=p). در ارتبـاط بـا متغیـر میزان اضطراب با استفاده از آزمـون تـی مسـتقل اخـتلاف آماری معناداری بین دو گـروه مداخلـه و مقایسـه در پـسآزمون اول (04/0=p) وجود داشت اما این ارتباط در پـسآزمون دوم (22/0=p) معنا دار نبود. نتایج این جدول نشـانداد در مورد میزان اضطراب اختلاف آماری معناداری بـینبیماران دریافت کننده آموزش ترکیبی قبل از عمل جراحـی و بیماران گروه کنترل وجود نداشت امـا در گـروه مداخلـهمیزان اضطراب بیمـاران قبـل و بعـد از مداخلـه آموزشـیاختلاف آماری معنادار وجود داشت.

جدول 1- اطلاعات دموگرافیک نمونه افراد تحت مطالعه به تفکیک دو گروه

جدول 2- توزیع فراوانی نمره اضطراب پیش آزمون، پس آزمون اول و دوم در بیماران دریافت کننده آموزش ترکیبی
مرحله آموزش پیش آزمون پس آزمون اولیه پس آزمون دوم نمره اضطراب آشکار (قبل آموزش) (قبل از عمل) (هنگام ترخیص) خفیف (31-20) 1(1%) 1(1%) 1(1%)
-63246-479993

متوسط به پایین (42-32) 32(32%) 34(34%) 39(39%) متوسط به بالا (53-43) 57(57%) 56(56%) 56(56%) نسبتاً شدید (64-54) 10(10%) 9(9%) 4(4%)
میانگین و انحراف معیار 23/6±78/45 76/6±18/45 31/5±2/45 سطح معناداری – 03/0 15/0

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 3- مقایسه میزان اضطراب قبل و بعد از عمل در دو گروه تحت مطالعه
گروه ها پیش آزمون پس آزمون اول پس آزمون دوم
(قبل از آموزش) (قبل از عمل جراحی) (زمان ترخیص) RM-ANOVA
-68580-316690

  • 1

پاسخ دهید